I. QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC VÀ NỘI DUNG ĐƯỜNG LỐI XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN
NỀN VĂN HOÁ
1. Thời kỳ trước đổi mới
a) Quan điểm, chủ trương về xây dựng nền văn hoá mới
-
Trong những năm 1943-1975:
+ Đầu năm 1943, Ban Thường vụ Trung ương Đảng họp tại Võng La đã thông
qua bản Đề cương văn hóa Việt Nam do Trường Chinh trực tiếp dự thảo.
+ Ngày 3/9/1945, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ, Chủ tịch Hồ
Chí Minh đã trình bày 6 nhiệm vụ cấp bách của nhà nước Việt Nam Dân chủ cộng
hòa, trong đó có 2 nhiệm vụ cấp bách thuộc về văn hóa.
-
Trong những năm 1975-1986:
+ Đại hội lần thứ III của Đảng (1960) mà điểm cốt lõi là chủ trương
tiến hành cuộc cách mạng tư tưởng và văn hóa đồng thời với cuộc cách
mạng về quan hệ sản xuất và cách mạng về khoa học kỹ thuật.
+ Đại hội IV và Đại hội V xác định nền văn hóa mới là nền văn hóa có
nội dung xã hội chủ nghĩa và tính chất dân tộc, có tính đảng và tính nhân dân.
b) Kết quả, ý nghĩa, hạn chế và nguyên nhân
-
Kết quả và ý nghĩa:
+ Nền văn hóa dân chủ mới – văn hóa cứu quốc đã bước đầu được hình
thành
+ Xóa bỏ dần những mặc lạc hậu, những cái lỗi thời trong di sản văn
hóa phong kiến, trong nền văn hóa nô dịch của thực dân Pháp, bước đầu xây dựng
nền văn hóa dân chủ mới với tính chất dân tộc, khoa học và đại chúng.
+ Nhiều triệu đồng bào mù chữ đã biết đọc biết viết.
+ Phát triển hệ thống giáo dục, cải cách phương pháp dạy học, thực
hành rộng rãi đời sống mới, bài trừ hủ tục.
+ Văn hóa cứu quốc đã động viên nhân dân tham gia tích cực vào cuộc
kháng chiến.
-
Hạn chế và nguyên nhân:
+ Việc xây dựng thể chế văn hóa còn chậm.
+ Sự suy thoái về đạo đức, lối sống có chiều hướng phát triển.
+ Đời sống văn học, nghệ thuật còn những mặt bất cập.
+ Rất ít tác phẩm đạt đỉnh cao tương xứng với sự nghiệp cách mạng và
kháng chiến vĩ đại của dân tộc.
+ Chiến tranh cùng với cơ chế quản lý kế hoạch hóa tập trung, quan
liêu, bao cấp, tâm lý bình quân chủ nghĩa đã làm giảm động lực phát triển văn
hóa, giáo dục; kìm hãm năng lực tự do sáng tạo.
2. Trong thời kỳ đổi mới
a) Quá trình đổi mới tư duy về xây dựng và phát triển nền văn hoá
-
Trong những năm 1986-1995:
+ Đại hội VI (1986) xác định khoa học – kỹ thuật là một động lực to
lớn thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế - xã hội; có vị trí then chốt trong
sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội.
+ Cương lĩnh 1991 (được Đại hội VII thông qua) lần đầu tiên đưa ra
quan niệm nền văn hóa Việt Nam có đặc trưng: tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
-
Trong những năm 1996-2008:
+ Đại hội VII (1991) và Đại hội VIII (1996) khẳng định: phải coi sự
nghiệp giáo dục – đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là quốc sách
hàng đầu để phát huy nhân tố con người, động lực trực tiếp của sự phát triển xã
hội.
+ Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII (7/1998) nêu ra 5 quan điểm cơ bản
chỉ đạo quá trình phát triển văn hóa trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại
hóa đất nước.
+ Hội nghị Trung ương 9 khóa IX (1/2004) xác định thêm “phát triển
văn hóa đồng bộ với phát triển kinh tế”.
b) Quan điểm chỉ đạo về xây dựng và phát triển nền văn hoá
- Văn
hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy
sự phát triển kinh tế - xã hội
- Nền
văn hoá mà ta xây dựng là nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
-
Nền văn hoá Việt Nam là nền văn hoá thống nhất mà đa dạng trong cộng đồng các
dân tộc.
- Xây
dựng và phát triển văn hoá là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, trong đó
đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng
- Văn hoá là một mặt trận; xây dựng và phát triển văn hoá là một sự nghiệp cách
mạng lâu dài, đòi hỏi ý chí cách mạng và sự kiên trì, thận trọng
- Giáo dục và đào tạo cùng với khoa học và công nghệ được coi là quốc sách hàng
đầu
c) Chủ trương xây dựng và phát triển nền văn hoá
- Phát triển văn hoá gắn kết chặt chẽ và đồng bộ với phát triển
kinh tế - xã hội
- Làm
cho văn hoá thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội
-
Bảo vệ bản sắc văn hoá dân tộc, mở rộng giao lưu, tiếp thu tinh hoa văn hoá
nhân loại.
- Đổi
mới toàn diện giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
-
Nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động khoa học và công nghệ
- Xây
dựng và hoàn thiện các giá trị mới và nhân cách con người Việt Nam trong thời
kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập kinh tế quốc tế
d) Kết
quả, ý nghĩa, hạn chế và nguyên nhân
-
Kết quả và ý nghĩa:
+ Quy mô giáo dục và đào tạo tăng ở tất cả các cấp, các bậc học. Chất
lượng đội ngũ giáo viên phổ thông có chuyển biến, cơ sở vật chất – kỹ thuật cho
trường học trên cả nước được tăng cường đáng kể. Dân trí tiếp tục được nâng
cao.
+ Khoa học và công nghệ có bước phát triển, phục vụ thiết thực hơn
nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.
+ Văn hóa phát triển, việc xây dựng đời sống văn hóa và nếp sống văn
minh có tiến bộ ở tất cả các tỉnh, thành trong cả nước.
-
Hạn chế và nguyên nhân:
+ Đạo đức, lối sống tiếp tục diễn biến phức tạp, có một số mặt nghiêm
trọng hơn, tổn hại không nhỏ đến uy tín của Đảng và Nhà nước, niềm tin của nhân
dân.
+ Nhiệm vụ, xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa,
hiện đại hóa chưa tạo được chuyển biến rõ rệt. Môi trường văn hóa còn bị ô
nhiễm bởi các tệ nạn xã hội, sự lan tràn của các sản phẩm và dịch vụ văn hóa mê
tín dị đoan, độc hại, thấp kém, lai căng…
+ Sản phẩm văn hóa và các dịch vụ văn hóa còn rất thiếu những tác phẩm
văn học nghệ thuật có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật, có ảnh hưởng tích
cực và sâu sắc trong đời sống.
+ Ba là, việc xây dựng thể chế văn hóa còn
chậm, chưa đổi mới, thiếu đồng bộ, làm hạn chế tác dụng của văn hóa đối với các
lĩnh vực quan trọng của đời sống đất nước.
+ Bốn là, tình trạng nghèo nàn, thiếu
thốn, lạc hậu về đời sống văn hóa – tinh thần ở nhiều vùng nông thôn, miền núi,
vùng sâu vùng xa, vùng đồng bào các dân tộc thiểu số và vùng căn cứ cách mạng
trước đây vẫn chưa được khắc phục có hiệu quả. Khoảng cách chênh lệch về hưởng
thụ văn hóa giữa các vùng miền, khu vực, tầng lớp xã hội tiếp tục mở rộng.
-
Nguyên nhân:
+ Các quan điểm chỉ đạo về phát triển văn hóa chưa được quán triệt đầy
đủ cũng chưa được thực hiện nghiêm túc.
+ Bệnh chủ quan, duy ý chí trong quản lý kinh tế - xã hội cùng với
cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội kéo dài 20 năm đã tác động tiêu cực đến việc
triển khai đường lối phát triển văn hóa.
+ Chưa xây dựng được cơ chế, chính sách và giải pháp phù hợp để phát
triển văn hóa trong cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập
quốc tế.
+ Một bộ phận những người hoạt động trên lĩnh vực văn hóa có biểu hiện
xa rời đời sống, chạy theo chủ nghĩa thực dụng, thị hiếu thấp kém.
II. QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC VÀ CHỦ TRƯƠNG GIẢI QUYẾT CÁC VẤN ĐỀ XÃ HỘI
1. Thời kỳ trước đổi mới
a) Chủ trương của Đảng
về giải quyết các vấn đề xã hội
-
Trong những năm chiến tranh:
o Chính sách xã hội cấp bách lúc này là làm cho dân có ăn, làm cho dân
có mặc, làm cho dân có chỗ ở, làm cho dân được học hành. Tiếp sau đó là làm cho
người nghèo thì đủ ăn, người đủ ăn thì khá giàu, người khá giàu thì giàu thêm.
o Chính sách tăng gia sản xuất (nhằm tự cấp tự túc), chủ trương tiết
kiệm, đồng cam cộng khổ trở thành phong trào rộng rãi từ cơ quan chính phủ đến
bộ đội, dân chúng, được coi trọng như đánh giặc.
-
Trong những năm xây dựng hoà bình:
o Các vấn để xã hội được giải quyết theo cơ chế kế hoạch hóa tập
trung, quan liêu, bao cấp, trong hoàn cảnh đất nước lâm vào khủng hoảng kinh tế
- xã hội nghiêm trọng, nguồn viện trợ giảm dần, bị bao vây, cô lập và cấm vận.
b) Kết quả, ý nghĩa, hạn
chế và nguyên nhân
-
Kết quả thực hiện chủ trương và ý nghĩa:
o Bảo đảm được sự ổn định của xã hội đồng thời còn đạt được thành tựu
phát triển đáng tự hào trên một số lĩnh vực như văn hóa, giáo dục, y tế, lối
sống, đạo đức, kỷ cương và an ninh xã hội, hoàn thành nghĩa vụ của hậu phương
lớn đối với tiền tuyến lớn.
-
Hạn chế và nguyên nhân:
o Trong xã hội đã hình thành tâm lý thụ động, ỷ lại vào Nhà nước và
tập thể trong cách giải quyết các vấn đề xã hội; chế độ phân phối trên thực tế
là bình quân – cào bằng, không khuyến khích những đơn vị, cá nhân làm tốt, làm
giỏi v.v… Đã hình thành một xã hội đóng, ổn định nhưng kém năng động, chậm phát
triển về nhiều mặt.
o Nguyên nhân cơ bản của các hạn chế trên là chúng ta đặt chưa đúng
tầm chính sách xã hội trong quan hệ với chính sách thuộc các lĩnh vực khác đồng
thời lại áp dụng và duy trì quá lâu cơ chế quản lý kinh tế kế hoạch hóa tập
trung quan liêu, bao cấp.
2. Trong thời kỳ đổi mới
a) Quá trình đổi mới nhận thức về giải quyết các vấn đề xã hội
-
Trong những năm 1986-1995:
o Tại Đại hội VI, Đại hội xác định Mục tiêu của chính sách xã hội
thống nhất với mục tiêu phát triển kinh tế ở chỗ đều nhằm phát huy sức mạnh của
nhân tố con người. Phát triển kinh tế là cơ sở và tiền đề để thực hiện các
chính sách xã hội đồng thời thực hiện tốt các chính sách xã hội là động lực
thúc đẩy phát triển kinh
tế.
-
Trong những năm 1996-2008:
o Đại hội VIII của Đảng chủ trương hệ thống chính sách xã hội phải
được hoạch định theo những quan điểm sau đây:
· Tăng trưởng kinh tế phải gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội.
· Thực hiện nhiều hình thức phân phối.
· Khuyến khích làm giàu hợp pháp đi đôi với tích cực xóa đói giảm
nghèo.
· Các vấn đề chính sách xã hội đều giải quyết theo tinh thần xã hội
hóa.
o Đại hội IX của Đảng chủ trương các chính sách xã hội phải hướng vào
phát triển và làm lành mạnh hóa xã hội, thực hiện công bằng trong phân phối,
tạo động lực mạnh mẽ phát triển sản xuất, tăng năng suất lao động xã hội, thực
hiện bình đẳng trong các quan hệ xã hội, khuyến khích nhân dân làm giàu hợp
pháp.
o Đại hội X của Đảng chủ trương phải kết hợp các mục tiêu kinh tế với
các mục tiêu xã hội trong phạm vi cả nước, ở từng lĩnh vực, địa phương.
b) Quan điểm về giải quyết các vấn đề xã hội
- Kết hợp các mục tiêu kinh tế với các mục tiêu xã hội
- Xây dựng và hoàn thiện thể chế gắn kết tăng trưởng kinh tế với tiến bộ,
công bằng xã hội trong từng chính sách phát triển
- Chính sách xã hội được thực hiện trên cơ sở phát triển kinh tế, gắn bó
hữu cơ giữa quyền lợi và nghĩa vụ, giữa cống hiến và hưởng thụ
- Coi trọng chỉ tiêu GDP bình quân đầu người gắn với chỉ tiêu phát triển con
người (HDI) và chỉ tiêu phát triển các lĩnh vực xã hội
c) Chủ trương giải quyết các vấn đề xã hội
-
Khuyến khích mọi người dân làm giàu theo pháp luật, thực hiện có hiệu quả các
mục tiêu xoá đói giảm nghèo.
- Bảo đảm cung ứng dịch vụ công thiết yếu, bình đẳng cho mọi người
dân, tạo việc làm và thu nhập, chăm sóc sức khoẻ...
- Phát
triển hệ thống y tế công bằng và hiệu quả
- Xây
dựng chiến lược quốc gia về nâng cao sức khoẻ và cải thiện giống nòi.
- Thực
hiện tốt các chính sách dân số và kế hoạch hoá gia đình
- Chú
trọng các chính sách ưu đãi xã hội
- Đổi mới cơ chế quản lý và phương thức cung ứng các dịch vụ công
cộng.
d)
Kết quả, ý nghĩa, hạn chế và nguyên nhân
-
Kết quả và ý nghĩa:
o Qua hơn 20 năm đổi mới, lĩnh vực phát triển xã hội đã đạt nhiều
thành tựu. Tính năng động xã hội khác hẳn thời bao cấp. Một xã hội mở đang dần
dần hình thành với những con người không chờ bao cấp, dám nghĩ dám chịu trách
nhiệm, không chấp nhận đói nghèo, lạc hậu, biết làm giàu, biết cạnh tranh và
hành động vì cộng đồng, vì Tổ quốc. Cách thức quản lý xã hội dân chủ, cởi mở
hơn, đề cao pháp luật hơn.
o Bên cạnh giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức
đã xuất hiện ngày càng đông đảo các doanh nhân, tiểu chủ, chủ trang trại và các
nhóm xã hội khác phấn đấu vì sự nghiệp “dân giàu, nước mạnh”. Thành tựu xóa đói
giảm nghèo được nhân dân đồng tình, được quốc tế thừa nhận.
o Đã coi sự phát triển giáo dục và đào tạo cùng với khoa học và công
nghệ là quốc sách hàng đầu để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và
bền vững.
-
Hạn chế:
o Áp lực gia tăng dân số vẫn còn lớn. Chất lượng dân số còn thấp đang
là cản trở lớn đối với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập kinh tế
quốc tế. Vấn đề việc làm rất bức xúc và nan giải.
o Sự phân hóa giàu – nghèo và bất công xã hội tiếp tục gia tăng đáng
lo ngại.
o Tệ nạn xã hội gia tăng và diễn biến rất phức tạp, gây thiệt hại lớn
về kinh tế và an sinh xã hội.
o Môi trường sinh thái bị ô nhiễm tiếp tục tăng thêm; tài nguyên bị
khai thác bừa bãi và tàn phá.
o Hệ thống giáo dục, y tế lạc hậu, xuống cấp, có nhiều bất cập; an
sinh xã hội chưa bảo đảm.
-
Nguyên nhân:
o Tăng trưởng kinh tế vẫn tách rời mục tiêu và chính sách xã hội, chạy
theo số lượng, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển bền vững xã hội.
o Quản lý còn nhiều bất cập, không theo kịp sự phát triển kinh tế - xã
hội.
0 comments:
Post a Comment